ఫ్రాన్స్‌లో ప్రజాగ్రహం… ప్రజాస్వామ్యానికి హెచ్చరికా? పాలకులకు గుణపాఠమా?

ప్రపంచానికి స్వేచ్ఛ, సమానత్వం, సౌభ్రాతృత్వం అనే గొప్ప ఆదర్శాలను అందించిన ఫ్రాన్స్‌ దేశం మరోసారి ప్రజా నిరసనలతో అట్టుడుకుతోంది.

ఒకప్పుడు రాజరిక వ్యవస్థను ప్రశ్నించి ప్రపంచ రాజకీయ చరిత్రను మలుపుతిప్పిన ఫ్రాన్స్‌లో, ఇప్పుడు ప్రజలు తమ జీవన ప్రమాణాలు, విద్యావ్యవస్థ, ప్రభుత్వ సేవలు, ఆర్థిక భద్రత గురించి వీధుల్లోకి వస్తున్నారు.

అయితే ఈ నిరసనల్లో చోటుచేసుకున్న హింస, విధ్వంసం ప్రజాస్వామ్యంలో నిరసన హక్కు ఎక్కడ ముగుస్తుంది, శాంతిభద్రతలను కాపాడాల్సిన ప్రభుత్వ బాధ్యత ఎక్కడ మొదలవుతుంది అనే ప్రశ్నలను ముందుకు తెచ్చింది.

అక్టోబర్ 17న ఫ్రాన్స్‌ వ్యాప్తంగా జరిగిన భారీ ప్రదర్శనల్లో ప్రభుత్వ అంచనా ప్రకారం సుమారు 5.5 లక్షల మంది పాల్గొనగా, నిర్వాహకులు ఆ సంఖ్యను ఎనిమిది లక్షలుగా పేర్కొన్నారు.

పారిస్, మార్సెయ్, లియోన్, బోర్డో వంటి ప్రధాన నగరాల్లో నిరసనలు జరిగాయి. అనేక ప్రాంతాల్లో శాంతియుతంగా సాగిన ప్రదర్శనలు కొన్నిచోట్ల హింసాత్మకంగా మారాయి.

దుకాణాలపై దాడులు, వాహనాలకు నిప్పుపెట్టడం, ప్రభుత్వ భవనాల ధ్వంసం వంటి ఘటనలు చోటుచేసుకున్నాయి.

అక్టోబర్ 18న వెలువడిన అధికారిక వివరాల ప్రకారం దాదాపు 2,400 మందిని అరెస్టు చేయగా, సుమారు వెయ్యి మంది పోలీసు, భద్రతా సిబ్బంది గాయపడ్డారు.

లిమోజ్ నగరంలోని చారిత్రక నగరపాలక సంస్థ భవనం అగ్నికి ఆహుతి కావడం పరిస్థితి తీవ్రతను తెలియజేస్తోంది.

అయితే ఇక్కడ గుర్తుంచుకోవాల్సిన విషయం ఒకటి ఉంది. లక్షలాది మంది నిరసనల్లో పాల్గొన్నంత మాత్రాన వారందరూ హింసకు పాల్పడ్డారని భావించడం సరికాదు.

శాంతియుతంగా తమ సమస్యలను తెలియజేసిన ప్రజలు ఒకవైపు ఉంటే, విధ్వంసానికి పాల్పడిన వ్యక్తులు మరోవైపు ఉన్నారు. ఈ రెండు వర్గాలను ఒకే గాటన కట్టడం వల్ల అసలు ప్రజాసమస్యలు మరుగునపడే ప్రమాదం ఉంది.

ఈ నిరసనల మూలాలను పరిశీలిస్తే విద్యార్థుల ఆందోళనలు ప్రధానంగా కనిపిస్తాయి. ప్రభుత్వ పాఠశాలల్లో ఉపాధ్యాయుల కొరత, విద్యా సదుపాయాలపై అసంతృప్తి, విద్యార్థుల భవిష్యత్తుపై ఆందోళనతో ప్రారంభమైన ఉద్యమానికి క్రమంగా ఇతర వర్గాల మద్దతు లభించింది.

కార్మిక సంఘాలు, ఉద్యోగులు, జీవన వ్యయంతో ఇబ్బందులు ఎదుర్కొంటున్న కుటుంబాలు కూడా నిరసనల్లో భాగమయ్యాయి.

అక్టోబర్ 13న జరిగిన ప్రదర్శనల్లో ప్రభుత్వ లెక్కల ప్రకారం 1.61 లక్షల మందికి పైగా పాల్గొన్నారు. కొద్ది రోజుల వ్యవధిలోనే నిరసనల పరిమాణం పెరగడం ప్రజల్లో పేరుకుపోయిన అసంతృప్తికి సంకేతంగా చూడవచ్చు.

అసలు ప్రజలను ఇంత పెద్ద సంఖ్యలో వీధుల్లోకి తీసుకొచ్చిన పరిస్థితులేమిటి?

పెరుగుతున్న ఆహార ధరలు, ఇళ్ల అద్దెలు, జీవన వ్యయం, వేతనాలపై ఒత్తిడి, ప్రభుత్వ సేవల నాణ్యత వంటి అంశాలు నిరసనల్లో ప్రధానంగా వినిపిస్తున్నాయి. ఒక కుటుంబంలో ఆదాయం పెరిగినా ఖర్చులు అంతకంటే వేగంగా పెరుగుతుంటే ఆర్థికాభివృద్ధి గణాంకాలు వారికి పెద్దగా ఊరటనివ్వవు.

ప్రభుత్వం ప్రకటించే ఆర్థిక విధానాల కంటే తమ నెలవారీ ఖర్చులు, పిల్లల చదువులు, ఉద్యోగ భద్రత వంటి అంశాలే సాధారణ ప్రజల జీవితాలను నేరుగా ప్రభావితం చేస్తాయి.

ఇక్కడే ప్రభుత్వ విధానాలకు, ప్రజల అనుభవాలకు మధ్య దూరం ఏర్పడే అవకాశం ఉంటుంది.

ఫ్రాన్స్ అభివృద్ధి చెందిన దేశం. సామాజిక భద్రత, ప్రభుత్వ విద్య, వైద్య సేవలు, కార్మిక హక్కుల విషయంలో ప్రపంచంలో ప్రత్యేకమైన గుర్తింపు ఉంది. అయినప్పటికీ ప్రజల్లో అసంతృప్తి వ్యక్తమవుతోందంటే అభివృద్ధి చెందిన దేశాల్లో సమస్యలు ఉండవని భావించడం సరైంది కాదని అర్థమవుతోంది.

ప్రభుత్వ సేవల నాణ్యత తగ్గుతోందని ప్రజలు భావించినప్పుడు, పెరుగుతున్న పన్నులు లేదా జీవన వ్యయానికి తగిన ప్రయోజనం లభించడం లేదనే అభిప్రాయం ఏర్పడవచ్చు. అలాంటి పరిస్థితుల్లో చిన్న సమస్య కూడా పెద్ద నిరసనకు కారణం కావచ్చు.

ఫ్రాన్స్‌కు ప్రజా ఉద్యమాల సుదీర్ఘ చరిత్ర ఉంది. 1789 ఫ్రెంచ్ విప్లవం రాజరిక వ్యవస్థను సవాలు చేసి ఆధునిక ప్రజాస్వామ్య ఆలోచనలకు బలమైన పునాదులు వేసింది. ఆ తర్వాత కూడా ఆ దేశంలో కార్మిక ఉద్యమాలు, విద్యార్థి నిరసనలు, సామాజిక సంస్కరణల కోసం పెద్ద ఎత్తున ఆందోళనలు జరిగాయి.

2018లో ప్రారంభమైన ఎల్లో వెస్ట్స్ ఉద్యమం కూడా జీవన వ్యయం, ఇంధన పన్నులు, ఆర్థిక అసమానతలపై ప్రజల అసంతృప్తిని బయటపెట్టింది. ప్రస్తుత నిరసనలకు అప్పటి ఉద్యమంతో కొన్ని పోలికలు కనిపిస్తున్నప్పటికీ, రెండింటినీ ఒకటిగా భావించలేం. కాలం, నాయకత్వం, పాల్గొంటున్న వర్గాలు, తక్షణ డిమాండ్లు వేర్వేరుగా ఉన్నాయి.

ఇప్పుడు జరుగుతున్న పరిణామాలను మరో ఫ్రెంచ్ విప్లవంగా అభివర్ణించడం కూడా తొందరపాటే. ప్రజలు పెద్ద సంఖ్యలో వీధుల్లోకి రావడం, ప్రభుత్వంపై అసంతృప్తి వ్యక్తం చేయడం మాత్రమే రాజకీయ వ్యవస్థ కూలిపోతోందనడానికి ఆధారం కాదు.

అయితే ఇంత పెద్ద ఉద్యమం ప్రభుత్వానికి రాజకీయ సవాలు విసురుతోందన్నది స్పష్టం.

ఫ్రాన్స్ అధ్యక్షుడు ఇమ్మాన్యుయేల్ మాక్రాన్ హింసాత్మక ఘటనలను ఖండించారు. శాంతియుతంగా నిరసన తెలిపే ప్రజల సమస్యలను, విధ్వంసానికి పాల్పడిన వ్యక్తుల చర్యలను వేర్వేరుగా చూడాల్సిన అవసరాన్ని ప్రస్తావించారు. భద్రతా చర్యలను బలోపేతం చేస్తామని ప్రకటించినప్పటికీ దేశవ్యాప్తంగా అత్యవసర పరిస్థితిని ప్రకటించలేదు.

ఇక్కడ ప్రభుత్వానికి రెండు బాధ్యతలు ఉన్నాయి. ఒకటి ప్రజల శాంతియుత నిరసన హక్కును పరిరక్షించడం. రెండోది ప్రజల ప్రాణాలు, ఆస్తులు, ప్రభుత్వ సంస్థలను హింస నుంచి కాపాడడం.

ప్రజలు తమ అభిప్రాయాలను స్వేచ్ఛగా వ్యక్తం చేయగలగడం ప్రజాస్వామ్యానికి అవసరం. అదే సమయంలో నిరసన పేరుతో దుకాణాలను ధ్వంసం చేయడం, వాహనాలకు నిప్పుపెట్టడం, చారిత్రక భవనాలను తగలబెట్టడం సమర్థనీయం కాదు.

ఇటువంటి చర్యల వల్ల నష్టపోయేది ప్రభుత్వం మాత్రమే కాదు. చిన్న వ్యాపారులు, ఉద్యోగులు, సాధారణ పౌరులు కూడా తీవ్రంగా ప్రభావితమవుతారు.

మరోవైపు హింసాత్మక ఘటనలను చూపించి శాంతియుతంగా నిరసన తెలిపిన లక్షలాది మంది ప్రజల సమస్యలను పక్కనపెట్టడం కూడా సరైన పరిష్కారం కాదు.

ప్రభుత్వం శాంతిభద్రతలను పునరుద్ధరించడంతో పాటు నిరసనలకు దారితీసిన ఆర్థిక, సామాజిక సమస్యలపై చర్చలు జరపాల్సిన అవసరం ఉంది.

విద్యార్థుల సమస్యలకు విద్యాశాఖ, జీవన వ్యయానికి సంబంధించిన అంశాలకు ఆర్థిక విధానాలు, ప్రభుత్వ సేవలకు సంబంధించిన అసంతృప్తికి పరిపాలనా చర్యలు వంటి వేర్వేరు పరిష్కారాలు అవసరమవుతాయి.

ఈ పరిణామాలు రాజకీయంగానూ ప్రాధాన్యం సంతరించుకున్నాయి. మాక్రాన్ రెండో అధ్యక్ష పదవీకాలం ముగింపు దశకు చేరుకుంటోంది. 2027 ఏప్రిల్‌లో ఫ్రాన్స్ అధ్యక్ష ఎన్నికలు జరగనున్నాయి. ఈ నేపథ్యంలో ప్రతిపక్ష నాయకులు ప్రభుత్వ స్పందనను ప్రశ్నిస్తున్నారు.

మెరైన్ లె పెన్, జాన్ లూక్ మెలెన్‌షాన్ వంటి నాయకులు తమ రాజకీయ దృక్పథాల నుంచి ప్రభుత్వంపై విమర్శలు చేస్తున్నారు. అయితే నిరసనలకు కారణాలు, హింసకు బాధ్యత, ప్రభుత్వ విధానాల్లో అవసరమైన మార్పులపై వివిధ రాజకీయ వర్గాల అభిప్రాయాలు భిన్నంగా ఉన్నాయి.

ఇక్కడ మరో ఆసక్తికరమైన అంశం సామాజిక మాధ్యమాల పాత్ర. విద్యార్థులు, యువత తమ అభిప్రాయాలను వేగంగా పంచుకోవడానికి, నిరసనలను సమన్వయం చేసుకోవడానికి సామాజిక మాధ్యమాలు ఉపయోగపడుతున్నాయి.

అదే సమయంలో నిర్ధారణ కాని సమాచారం, ఉద్వేగభరితమైన ప్రచారం, హింసాత్మక ఘటనల వీడియోలు పరిస్థితులను మరింత ఉద్రిక్తంగా మార్చే అవకాశం ఉంటుంది.

అందువల్ల ప్రభుత్వాలు సమాచారాన్ని పారదర్శకంగా అందించడం, ప్రజలు వార్తలను ధ్రువీకరించుకోవడం కూడా ఇటువంటి సందర్భాల్లో అవసరం.

ఫ్రాన్స్‌లో జరుగుతున్న పరిణామాలను ప్రపంచంలోని ఇతర ప్రజాస్వామ్య దేశాలు కూడా పరిశీలించాల్సిన అవసరం ఉంది. ప్రజల ఆర్థిక పరిస్థితులు, విద్య, వైద్యం, ఉపాధి, ప్రభుత్వ సేవలపై అసంతృప్తి పేరుకుపోతే అది ఒక దశలో రాజకీయ నిరసనగా మారవచ్చు.

అయితే ప్రతి నిరసనకు ఒకే కారణం ఉండదు. ప్రతి ప్రభుత్వ నిర్ణయాన్ని ప్రజలందరూ ఒకే విధంగా స్వీకరించరు. ప్రజల సమస్యలను పరిష్కరించడానికి ఆర్థిక వనరులు, పరిపాలనా సామర్థ్యం, రాజకీయ చర్చలు, ప్రజల భాగస్వామ్యం అన్నీ అవసరమే.

ప్రజాస్వామ్యంలో ఎన్నికలు ప్రభుత్వాన్ని ఎన్నుకునే అవకాశం కల్పిస్తాయి. కానీ ఎన్నికల మధ్యకాలంలో ప్రజల అభిప్రాయాలను వినడం, విధానాలపై చర్చించడం, తప్పులను సరిదిద్దుకోవడం కూడా ప్రజాస్వామ్య ప్రక్రియలో భాగమే.

ఫ్రాన్స్ పరిణామాలు మనకు గుర్తుచేస్తున్న అంశం ఇదే.

ప్రజలు శాంతియుతంగా ప్రశ్నించే హక్కును వినియోగించుకోవాలి. ప్రభుత్వాలు ఆ ప్రశ్నలకు సమాధానాలు ఇవ్వాలి. హింసకు పాల్పడినవారిపై చట్టప్రకారం చర్యలు తీసుకోవాలి. అదే సమయంలో ప్రజల అసలు సమస్యలకు పరిష్కారాలు కనుగొనాలి.

ప్రజాస్వామ్యంలో ప్రజల స్వరాన్ని వినడం ప్రభుత్వ బాధ్యత. ఆ స్వరాన్ని హింసతో కాకుండా శాంతియుతంగా వినిపించడం పౌరుల బాధ్యత.

ఫ్రాన్స్‌లో ప్రస్తుతం జరుగుతున్నది కేవలం ఒక ప్రభుత్వంపై అసంతృప్తి మాత్రమే కాదు. జీవన వ్యయం, విద్యావ్యవస్థ, ప్రజాసేవలు, రాజకీయ ప్రాతినిధ్యం వంటి అంశాలపై జరుగుతున్న విస్తృతమైన చర్చ కూడా.

ఈ సంక్షోభానికి పరిష్కారం మరింత హింసలో ఉందా? లేక ప్రజల సమస్యలను వినే రాజకీయ చర్చల్లో ఉందా? అనే ప్రశ్నకు రాబోయే రోజుల్లో ప్రభుత్వం, నిరసన కారులు, పౌర సమాజం తీసుకునే నిర్ణయాలు సమాధానం ఇవ్వనున్నాయి.

1789లో ఫ్రాన్స్ ప్రపంచానికి ప్రజల హక్కుల ప్రాధాన్యాన్ని గుర్తుచేసింది. 2026లో అదే ఫ్రాన్స్ ప్రజాస్వామ్యంలో హక్కులతో పాటు బాధ్యతలు, నిరసనలతో పాటు సంభాషణ ఎంత అవసరమో మరోసారి చర్చకు తీసుకొచ్చింది.

– వంశీ కృష్ణ ఇరువారం