కొటియా ఎవరిది? ఏపీ– ఒడిశా మధ్య దశాబ్దాల సరిహద్దు వివాదం!

21 గ్రామాలపై రెండు రాష్ట్రాల హక్కుల వాదనలు… ఎన్నికలతో మళ్లీ ఉద్రిక్తత… సుప్రీంకోర్టులో కొనసాగుతున్న న్యాయపోరాటం

ఆంధ్రప్రదేశ్, ఒడిశా రాష్ట్రాల మధ్య దశాబ్దాలుగా కొనసాగుతున్న కొటియా సరిహద్దు వివాదం మరోసారి చర్చనీయాంశమైంది. ఆంధ్రప్రదేశ్ స్థానిక సంస్థల ఎన్నికల నేపథ్యంలో రెండు రాష్ట్రాల మధ్య విభేదాలు తీవ్రతరమయ్యాయి. అసలు కొటియా ఎవరిది? చారిత్రక ఆధారాలు ఏమి చెబుతున్నాయి? సుప్రీంకోర్టు ఏం తేల్చింది? అనే ప్రశ్నలు మరోసారి ముందుకొచ్చాయి.

వివాదానికి మూలం ఏమిటి?

ఒడిశాలోని కోరాపుట్ జిల్లా పొట్టంగి ప్రాంతంలో ఉన్న కొటియా గ్రామ పంచాయతీ పరిధిలో 28 గ్రామాలున్నాయి. వీటిలో 21 గ్రామాలపై ఆంధ్రప్రదేశ్ కూడా హక్కులు ప్రకటిస్తోంది. ఈ గ్రామాలు ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని పార్వతీపురం మన్యం జిల్లా సాలూరు ప్రాంతానికి ఆనుకుని ఉన్నాయి.

ఈ వివాదానికి బ్రిటిష్ పాలన కాలం నాటి సరిహద్దులే నేపథ్యం. 1936లో ఒడిశా ప్రత్యేక ప్రావిన్స్‌గా ఏర్పడినప్పుడు కొటియా ప్రాంతం జయపూర్ సంస్థానంతో సంబంధం కలిగి ఉంది. 1942లో జరిగిన సరిహద్దుల పునఃపరిశీలనలో ఏడు గ్రామాలు ఒడిశా రెవెన్యూ రికార్డుల్లో నమోదయ్యాయి. మిగిలిన 21 గ్రామాల విషయంలో వివాదం కొనసాగింది.

సుప్రీంకోర్టు తీర్పు ఏం చెబుతోంది?

1968లో ఒడిశా ప్రభుత్వం కొటియా గ్రామాలపై హక్కులు కోరుతూ సుప్రీంకోర్టును ఆశ్రయించింది. అదే ఏడాది వివాదాస్పద ప్రాంతంలో యథాతథ స్థితిని కొనసాగించేందుకు మధ్యంతర ఆదేశాలు వెలువడ్డాయి.

2006 మార్చి 30న సుప్రీంకోర్టు ఒడిశా దాఖలు చేసిన దావాను విచారణార్హతకు సంబంధించిన కారణాలతో కొట్టివేసింది. అయితే 21 గ్రామాలు ఏ రాష్ట్రానికి చెందుతాయనే అంశంపై తుది తీర్పు ఇవ్వలేదు. యథాతథ స్థితిని కొనసాగించేందుకు రెండు రాష్ట్రాలు అంగీకరించిన విషయాన్ని కోర్టు నమోదు చేసింది.

అందువల్ల 2006 తీర్పు ద్వారా కొటియా గ్రామాలపై ఏదో ఒక రాష్ట్రానికి పూర్తిస్థాయి హక్కులు లభించాయని చెప్పలేం.

రెండు రాష్ట్రాల పరిపాలన… రెండు వైపులా పథకాలు

కొటియా ప్రాంతంలో ఒడిశా ప్రభుత్వం పాఠశాలలు, వసతి గృహాలు, గ్రామ పంచాయతీ కార్యాలయం, ఇతర మౌలిక సదుపాయాలను ఏర్పాటు చేసింది. ఆంధ్రప్రదేశ్ కూడా రహదారులు, విద్యుత్, రేషన్ పంపిణీ వంటి కార్యక్రమాలు చేపట్టింది.

గత నివేదికల ప్రకారం, వివాదాస్పద గ్రామాల్లోని కొందరు నివాసితుల పేర్లు రెండు రాష్ట్రాల ఓటర్ల జాబితాల్లో నమోదయ్యాయి. అయితే సంక్షేమ పథకాలు అమలు చేయడం లేదా ఎన్నికలు నిర్వహించడం మాత్రమే భూభాగంపై చట్టబద్ధమైన హక్కును నిర్ధారించదు.

ఎన్నికలతో మళ్లీ ఉద్రిక్తత

2021లో ఆంధ్రప్రదేశ్ వివాదాస్పద ప్రాంతంలోని మూడు గ్రామాల్లో పంచాయతీ ఎన్నికలు నిర్వహించింది. దీనిని వ్యతిరేకిస్తూ ఒడిశా సుప్రీంకోర్టును ఆశ్రయించింది.

2026 అక్టోబర్‌లో ఆంధ్రప్రదేశ్ స్థానిక ఎన్నికల నోటిఫికేషన్ జారీ చేయడంతో వివాదం మళ్లీ తీవ్రమైంది. నవంబర్ 3న నెరిడివల్సా ప్రాంతంలో రెండు రాష్ట్రాల అధికారుల మధ్య వాగ్వాదం చోటుచేసుకుంది. ఒడిశా ప్రభుత్వం వివాదాస్పద గ్రామాల్లో నిషేధాజ్ఞలు విధించి భద్రతను పెంచింది.

నవంబర్ 5న జరిగిన ఆంధ్రప్రదేశ్ స్థానిక సంస్థల ఎన్నికల్లో కొటియా ప్రాంత ఓటర్లు పాల్గొన్నట్లు వార్తా నివేదికలు వెల్లడించాయి. వివాదాస్పద ప్రాంతం వెలుపల పోలింగ్ కేంద్రాలను ఏర్పాటు చేసినట్లు పేర్కొన్నాయి.

రాజకీయంగానూ ప్రాధాన్యం

ఒడిశా మాజీ ముఖ్యమంత్రి నవీన్ పట్నాయక్ ఈ అంశంపై ముఖ్యమంత్రి మోహన్ చరణ్ మాఝీకి లేఖ రాశారు. కేంద్ర ప్రభుత్వం, ఆంధ్రప్రదేశ్‌తో ఉన్నతస్థాయి చర్చలు జరపాలని కోరారు. ఒడిశా రెవెన్యూ మంత్రి సురేశ్ పూజారి న్యాయపరమైన చర్యలు తీసుకుంటున్నట్లు ప్రకటించారు.

తుది నిర్ణయం ఇంకా పెండింగ్‌లోనే!

కొటియా వివాదంలో చారిత్రక సరిహద్దులు, రెవెన్యూ రికార్డులు, రెండు రాష్ట్రాల పరిపాలనా కార్యకలాపాలు, ఎన్నికల నిర్వహణ ప్రధాన అంశాలుగా ఉన్నాయి. 1968 నుంచి వివిధ దశల్లో న్యాయపోరాటం కొనసాగుతున్నప్పటికీ, 21 గ్రామాల భూభాగ హక్కులపై తుది నిర్ణయం వెలువడలేదు.

కొటియా ప్రాంతంపై ఆంధ్రప్రదేశ్, ఒడిశా రెండూ హక్కులు ప్రకటిస్తున్నాయి. అయితే ఏ రాష్ట్రం అభివృద్ధి పనులు చేపట్టింది, ఎవరు ఎన్నికలు నిర్వహించారు అనే అంశాలకంటే చట్టబద్ధమైన సరిహద్దు నిర్ణయమే ఈ వివాద పరిష్కారానికి కీలకం.

– వంశీ కృష్ణ ఇరువారం