చిత్తూరు రోడ్ల విస్తరణ… TDR బాండ్లతోనే పరిహారం సరిపోతుందా?

చిత్తూరు నగరంలో మున్సిపల్ ఎన్నికల రాజకీయాలు వేడెక్కుతున్న వేళ, నగరాభివృద్ధి పేరుతో జరుగుతున్న రోడ్ల విస్తరణ పనులు మరో ముఖ్యమైన చర్చకు దారితీస్తున్నాయి. రోడ్లు వెడల్పు కావాలి, ట్రాఫిక్ సమస్యలు తగ్గాలి, డ్రైనేజీ వ్యవస్థ మెరుగుపడాలి, నగరం అభివృద్ధి చెందాలి.

ఇందులో ఎవరికీ అభ్యంతరం ఉండాల్సిన అవసరం లేదు. అయితే ఆ అభివృద్ధి కోసం తమ స్థలాలు, ఇళ్లు, దుకాణాలు కోల్పోతున్న ప్రజలకు న్యాయం జరుగుతోందా? వారికి అందించే పరిహారం నిజంగా వారి నష్టాన్ని భర్తీ చేస్తుందా? అన్న ప్రశ్నలకు సమాధానాలు అవసరం.

ఇటీవల చిత్తూరులో దర్గా సర్కిల్, మౌలానా అబుల్ కలాం ఆజాద్ రోడ్డు, ఇరువారం రోడ్డు విస్తరణతో పాటు డ్రైనేజీ, వీధి దీపాల పనులు చేపట్టారు. సుమారు రూ.14 కోట్ల విలువైన అభివృద్ధి పనులను స్థానిక ప్రజాప్రతినిధులు పరిశీలించినట్లు వార్తలు వచ్చాయి. నగరంలో పెరుగుతున్న వాహనాల రద్దీ, భవిష్యత్తు అవసరాలను దృష్టిలో పెట్టుకుంటే రోడ్ల విస్తరణ ప్రాధాన్యాన్ని అర్థం చేసుకోవచ్చు.

కానీ రోడ్ల విస్తరణ అవసరమా కాదా అన్నది మాత్రమే ఇక్కడ ప్రశ్న కాదు. ఆ విస్తరణ కోసం ప్రజల ఆస్తులను తీసుకునే విధానం ఏమిటి? పరిహారం ఎలా నిర్ణయిస్తున్నారు? నగదు పరిహారం కోరే యజమానులకు ఎలాంటి చట్టబద్ధమైన మార్గాలు ఉన్నాయి? TDR బాండ్లను అంగీకరించని వారి అభ్యంతరాలను ఎలా పరిష్కరిస్తున్నారు?

ఈ ప్రశ్నలకు నగర పాలక సంస్థ, పట్టణ ప్రణాళిక అధికారులు స్పష్టమైన సమాధానాలు ఇవ్వాలి.

TDR అంటే ట్రాన్స్‌ఫరబుల్ డెవలప్‌మెంట్ రైట్స్. రోడ్ల విస్తరణ వంటి ప్రజాప్రయోజనాల కోసం స్థలం ఇచ్చే యజమానులకు కొన్ని సందర్భాల్లో అభివృద్ధి హక్కులను ధ్రువపత్రం రూపంలో అందించే విధానం. ఆ హక్కులను నిబంధనల ప్రకారం ఉపయోగించుకోవచ్చు లేదా బదిలీ చేయవచ్చు.

అయితే నగదు పరిహారానికి, TDR బాండుకు మధ్య ఆచరణలో చాలా తేడా ఉంటుంది.

ఒక చిన్న దుకాణం మీద ఆధారపడి కుటుంబాన్ని పోషిస్తున్న వ్యక్తికి ఆ దుకాణంలో కొంత భాగం కోల్పోవడం చిన్న విషయం కాదు. ఒక ఇంటి ముందు భాగాన్ని తొలగించాల్సి వస్తే మిగిలిన నిర్మాణాన్ని సరిచేసుకోవడానికి డబ్బు అవసరం. వ్యాపార స్థలం తగ్గితే ఆదాయం తగ్గవచ్చు. నిర్మాణ మార్పులకు అదనపు ఖర్చులు రావచ్చు.

అలాంటి కుటుంబానికి TDR బాండు అందించినప్పుడు దాన్ని వెంటనే నగదుగా మార్చుకోవడం సాధ్యమా? కొనుగోలుదారులు అందుబాటులో ఉన్నారా? బాండు విలువను ఎలా నిర్ణయిస్తారు? విక్రయించడానికి ఎంత సమయం పడుతుంది? అనే ప్రశ్నలు సహజంగానే తలెత్తుతాయి.

TDR విధానం చట్టబద్ధమైన పరిహార మార్గాల్లో ఒకటి కావచ్చు. కానీ ప్రతి ఆస్తి యజమాని పరిస్థితి ఒకేలా ఉండదు. అందువల్ల ఒకే విధానాన్ని అందరికీ వర్తింపజేసే ముందు వారి హక్కులు, అవసరాలు, సమ్మతి, వర్తించే చట్టాలను పరిశీలించడం అవసరం.

ఈ నేపథ్యంలో ఆంధ్రప్రదేశ్ హైకోర్టు ఇచ్చిన కొన్ని తీర్పులు ప్రత్యేకంగా ప్రస్తావించాల్సినవి.

2026 జనవరి 6న మంగళగిరి–తాడేపల్లి రోడ్డు విస్తరణకు సంబంధించిన కేసులో, TDR బాండ్లను అంగీకరించని భూయజమానుల విషయంలో చట్టబద్ధమైన భూసేకరణ ప్రక్రియను అనుసరించాల్సిన అవసరాన్ని హైకోర్టు స్పష్టం చేసింది. అభివృద్ధి కోసం భూమి అవసరమైనప్పటికీ యజమానుల హక్కులను, చట్టపరమైన విధానాన్ని విస్మరించరాదనే అంశాన్ని ఈ తీర్పు గుర్తుచేస్తోంది.

అంతకంటే ముఖ్యంగా చిత్తూరు నగరానికి సంబంధించిన కేసులు కూడా హైకోర్టు ముందుకు వచ్చాయి.

2026 జూలై 23న ప్రకాశం హైరోడ్డులోని సినిమా థియేటర్, నివాస భవనాలకు సంబంధించిన కేసులో రోడ్డు విస్తరణ కోసం ఆస్తులను చట్టబద్ధమైన ప్రక్రియ లేకుండా తొలగించేందుకు ప్రయత్నిస్తున్నారంటూ పిటిషనర్ కోర్టును ఆశ్రయించారు. ఆ ఆస్తులు భవిష్యత్తులో రోడ్డు విస్తరణకు అవసరమైతే, సంబంధిత భూసేకరణ చట్టంలోని విధానాన్ని అనుసరించాలని హైకోర్టు ఆదేశించింది.

అలాగే 2026 ఆగస్టు 11న ఇరువారం–కాజూరు ప్రాంతంలోని ఆస్తికి సంబంధించిన మరో కేసులో కూడా హైకోర్టు ఆదేశాలు ఇచ్చింది. దుకాణాల ముందు మెట్ల తొలగింపు, రోడ్డు విస్తరణ నేపథ్యంలో ఆస్తిపై చర్యల గురించి పిటిషనర్లు అభ్యంతరం వ్యక్తం చేశారు. అధికారులు రోడ్డు మార్జిన్‌లోని ఆక్రమణలను తొలగించామని, భవిష్యత్తులో ఆస్తి అవసరమైతే చట్టప్రకారం వ్యవహరిస్తామని కోర్టుకు తెలిపారు. ఆ హామీని నమోదు చేసిన న్యాయస్థానం, చట్టబద్ధమైన ప్రక్రియ లేకుండా ఆస్తి స్వాధీనాన్ని భంగపరచరాదని ఆదేశించింది.

ఈ రెండు చిత్తూరు కేసులు ఒక ముఖ్యమైన విషయాన్ని తెలియజేస్తున్నాయి. రోడ్ల విస్తరణ అవసరం ఉన్నప్పటికీ, ఆస్తులపై చర్యలు తీసుకునేటప్పుడు చట్టబద్ధమైన ప్రక్రియకు ప్రాధాన్యం ఇవ్వాలి. అయితే ఈ కేసుల్లో వచ్చిన ఆదేశాలను నగరంలోని అన్ని విస్తరణ పనులు అక్రమమని నిర్ధారించిన తీర్పులుగా భావించకూడదు.

ఇక్కడ పట్టణ ప్రణాళిక విభాగం పాత్ర అత్యంత కీలకం.

నగర ప్రణాళిక అధికారులు కేవలం రోడ్ల వెడల్పు కొలవడం, నిర్మాణాలపై గుర్తులు పెట్టడం, నోటీసులు ఇవ్వడం వరకే తమ బాధ్యతను పరిమితం చేసుకోకూడదు. ప్రజలకు ప్రణాళికలను వివరించడం, వారి అభ్యంతరాలను వినడం, వర్తించే చట్టాలను పాటించడం, పరిహార విధానంపై స్పష్టత ఇవ్వడం కూడా అవసరం.

ముఖ్యంగా పేద, మధ్యతరగతి కుటుంబాలకు సంబంధించిన ఆస్తుల విషయంలో అధికారులు మరింత సున్నితంగా వ్యవహరించాలి. ఒక కుటుంబానికి దశాబ్దాలుగా ఉన్న ఇల్లు లేదా దుకాణం కేవలం నిర్మాణం మాత్రమే కాదు. అది వారి జీవనాధారం కావచ్చు.

అభివృద్ధి పనులను అమలు చేయడంలో అధికారులు ప్రజాప్రతినిధులతో సమన్వయం చేసుకోవడం సహజం. అయితే వారి బాధ్యత వ్యక్తుల పట్ల కాకుండా చట్టం, ప్రజాప్రయోజనం పట్ల ఉండాలి. ప్రజాప్రతినిధుల సూచనలను అమలు చేస్తున్నప్పటికీ ప్రజల అభ్యంతరాలను వినకుండా నిర్ణయాలు తీసుకోవడం సమర్థనీయం కాదు.

ప్రజలు పన్నులు చెల్లించేది నగరానికి సేవలు అందాలని. ఆ పన్నులతో నడిచే పరిపాలనలో ప్రజలకు గౌరవం, జవాబుదారీతనం లభించాలి. ప్రశ్నించిన ప్రతి పౌరుడినీ అభివృద్ధికి అడ్డుపడుతున్న వ్యక్తిగా చూడకూడదు.

రోడ్ల విస్తరణలో పారదర్శకత కూడా అంతే ముఖ్యం. ఏ రోడ్డును ఎంత వెడల్పు చేస్తున్నారు? ప్రస్తుతం ఉన్న రోడ్డు వెడల్పు ఎంత? ప్రతిపాదిత వెడల్పు ఎంత? ఏ భవనాలు ప్రభావితమవుతున్నాయి? ఎంత స్థలం అవసరం? పరిహారం నిర్ణయించే ప్రమాణాలు ఏమిటి? TDR బాండ్లను అంగీకరించని వారికి వర్తించే చట్టబద్ధమైన మార్గాలు ఏమిటి?

ఈ వివరాలను ప్రజలకు అందుబాటులో ఉంచితే అనేక అపోహలను నివారించవచ్చు.

ప్రభావిత కుటుంబాలతో ప్రత్యేక సమావేశాలు నిర్వహించడం, వారి అభ్యంతరాలను నమోదు చేయడం, పరిహారంపై వివాదాలను పరిష్కరించడానికి స్పష్టమైన వ్యవస్థ ఏర్పాటు చేయడం అవసరం. ముఖ్యంగా నగదు పరిహారం కోరుతున్న వారికి ఆ అవకాశం చట్టపరంగా ఎప్పుడు వర్తిస్తుందో అధికారులు వివరించాలి.

ఇప్పుడు ఈ అంశం చిత్తూరు మేయర్ ఎన్నికల నేపథ్యంలో రాజకీయ ప్రాధాన్యం సంతరించుకునే అవకాశం ఉంది.

టీడీపీ తరఫున మాజీ మేయర్ కఠారి హేమలత, వైసీపీ తరఫున రామస్వామి చంద్రశేఖర్ పేర్లు ప్రకటించిన నేపథ్యంలో నగరాభివృద్ధి, రోడ్ల విస్తరణ, ఆస్తుల పరిహారం వంటి అంశాలపై ఇరువురు అభ్యర్థుల వైఖరి ఏమిటన్నది ప్రజలు తెలుసుకోవాల్సిన విషయం.

హేమలత గతంలో మేయర్‌గా పనిచేశారు. పట్టణాభివృద్ధి సంస్థ బాధ్యతల్లోనూ ఉన్నారు. అందువల్ల నగర ప్రణాళిక, రోడ్ల విస్తరణ, పరిహార విధానం వంటి అంశాలపై ఆమె తన అనుభవంతో స్పష్టమైన ప్రణాళికను ప్రజల ముందుంచవచ్చు. అధికార కూటమి అభ్యర్థిగా రాష్ట్ర ప్రభుత్వంతో సమన్వయం ద్వారా సమస్యలను ఎలా పరిష్కరిస్తారన్నదీ ఆమె వివరించాల్సిన అంశమే.

మరోవైపు వైసీపీ అభ్యర్థి చంద్రశేఖర్ న్యాయవాద వృత్తి నేపథ్యం కలిగిన వ్యక్తి. ఆస్తుల హక్కులు, భూసేకరణ ప్రక్రియ, పరిహారానికి సంబంధించిన చట్టపరమైన అంశాలను ఆయన ప్రజల ముందుకు తీసుకురావచ్చు. అయితే సమస్యలను ప్రస్తావించడంతో పాటు ఆచరణయోగ్యమైన పరిష్కారాలను ప్రతిపాదించడం కూడా అవసరం.

ఇక్కడ గమనించాల్సిన విషయం ఏమిటంటే, రోడ్ల విస్తరణను వ్యతిరేకించడం ఒక్కటే ప్రజల పక్షాన నిలబడటం కాదు. అలాగే రోడ్ల విస్తరణకు మద్దతు ఇవ్వడం ఒక్కటే అభివృద్ధికి నిదర్శనం కాదు.

ప్రజల ఆస్తి హక్కులను గౌరవిస్తూ, తగిన పరిహారం అందిస్తూ, నగర అవసరాలకు అనుగుణంగా అభివృద్ధి పనులు చేపట్టడమే అసలు సవాలు.

మేయర్ ఎన్నికల్లో ఈ అంశం ఎంతవరకు ప్రభావం చూపుతుందన్నది ఇప్పుడే నిర్ణయించలేం. రోడ్ల విస్తరణ వల్ల నేరుగా ప్రభావితమైన కుటుంబాల సంఖ్య, వారికి అందిన పరిహారం, TDR బాండ్లపై వారి అభిప్రాయాలు, అధికారుల స్పందన, ఇతర నగరవాసులకు కనిపిస్తున్న అభివృద్ధి ప్రయోజనాలు వంటి అంశాలపై ప్రజాభిప్రాయం ఆధారపడి ఉంటుంది.

రోడ్ల విస్తరణ వల్ల ప్రయాణ సౌకర్యం మెరుగుపడుతుందని భావించే ప్రజలు ఉండవచ్చు. అదే సమయంలో తమ ఆస్తులు కోల్పోయి పరిహారం కోసం ఎదురుచూస్తున్న కుటుంబాలు కూడా ఉండవచ్చు. ఈ రెండు వర్గాల అనుభవాలను పరిగణనలోకి తీసుకోకుండా ఎన్నికల ప్రభావంపై ఒక నిర్ణయానికి రావడం సాధ్యం కాదు.

అయితే స్థానిక సంస్థల ఎన్నికల్లో ప్రజల రోజువారీ జీవితాలకు సంబంధించిన సమస్యలకు ప్రత్యేకమైన ప్రాధాన్యం ఉంటుంది. తాగునీరు, డ్రైనేజీ, రహదారులు, పారిశుద్ధ్యం, ఆస్తి పన్నులు, నిర్మాణ అనుమతులు, అధికారుల స్పందన వంటి అంశాలు నేరుగా నగర ప్రజల జీవితాలను ప్రభావితం చేస్తాయి.

చిత్తూరులో రోడ్ల విస్తరణ, దానికి సంబంధించిన పరిహార విధానం కూడా అలాంటి అంశమే.

నగర అభివృద్ధి పేరుతో చేపట్టే ప్రతి ప్రాజెక్టులో ప్రజలకు కలిగే ప్రయోజనాలతో పాటు వారు భరించాల్సిన నష్టాన్ని కూడా ప్రభుత్వం పరిగణనలోకి తీసుకోవాలి. ముఖ్యంగా చిన్న వ్యాపారులు, పేద కుటుంబాలు, మధ్యతరగతి ఆస్తి యజమానుల విషయంలో పరిహారం అందించే విధానం స్పష్టంగా ఉండాలి.

ప్రజలు తమ ఆస్తులపై హక్కులు కలిగిన పౌరులు. అభివృద్ధి పనుల అమలులో వారి అభిప్రాయాలను వినడం అధికారుల బాధ్యత. అభివృద్ధి కోసం ప్రజల సహకారం కోరవచ్చు. కానీ ఆ సహకారం నమ్మకంతో రావాలి; ఒత్తిడితో కాదు.

ఇప్పుడు చిత్తూరు మేయర్ ఎన్నికల నేపథ్యంలో ఇరుపార్టీల అభ్యర్థులు ప్రజల ముందుంచాల్సిన ముఖ్యమైన ప్రశ్న ఇదే.

రోడ్ల విస్తరణకు తాము అనుకూలమా, వ్యతిరేకమా అన్నది మాత్రమే కాదు… ఆ విస్తరణ వల్ల ఆస్తులు కోల్పోతున్న ప్రజలకు న్యాయం జరిగేలా ఏం చేస్తారు? TDR బాండ్లను అంగీకరించని వారి సమస్యలను చట్టబద్ధంగా ఎలా పరిష్కరిస్తారు? అధికారుల వ్యవహారశైలిలో పారదర్శకత, జవాబుదారీతనం ఎలా తీసుకొస్తారు?

చిత్తూరు అభివృద్ధి చెందాలి. రోడ్లు విస్తరించాలి. నగరం భవిష్యత్తు అవసరాలకు సిద్ధం కావాలి. అదే సమయంలో ఆ అభివృద్ధి కోసం తమ ఆస్తులను కోల్పోతున్న ప్రజలు నష్టపోకుండా చూడాలి.

రోడ్లు వెడల్పు కావడం అభివృద్ధికి ఒక కొలమానం. ఆ రోడ్ల కోసం స్థలాలు ఇచ్చిన ప్రజలకు న్యాయమైన పరిహారం అందడం కూడా అంతే ముఖ్యమైన కొలమానం.

చిత్తూరు మేయర్ ఎన్నికల్లో ఈ అంశంపై అభ్యర్థులు ఎలాంటి స్పష్టత ఇస్తారు? ప్రజలు అభివృద్ధి ప్రయోజనాలను, తమకు ఎదురైన ఇబ్బందులను ఎలా అంచనా వేస్తారు? అన్నది రాబోయే రాజకీయ చర్చలో ముఖ్యమైన అంశంగా మారవచ్చు.

– వంశీ కృష్ణ ఇరువారం